Trong một thời gian khá dài, kể từ khi Chính phủ tính đến các gói hỗ trợ chống suy giảm kinh tế cho đến nay, ở nhiều hội thảo, hội nghị, vấn đề thời sự được nêu ra với tần suất lặp khá dày, đó là tái cấu trúc lại nền kinh tế. Đây cũng là vấn đề được nêu ra trong kỳ họp Quốc hội đang diễn ra.
Khi nền kinh tế ở đáy suy giảm, những điểm yếu bộc lộ rõ hơn lúc nào hết. Về nguyên tắc trong điều kiện nền kinh tế ốm yếu về thể lực, chưa cân đối về cấu trúc, thì cần ưu tiên cơ cấu lại hơn là tiếp tục ưu tiên đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng dù là dưới hình thức nào.
Một bộ khung kinh tế vững chắc, mới cho phép nền kinh tế phát triển bền vững. Vì thế, lúc này là thời điểm để “đại phẫu thuật” nền kinh tế, mà trọng tâm là tái cấu trúc các ngành, lĩnh vực, cơ cấu lại thị trường, cơ cấu lại doanh nghiệp…, chứ không chỉ dừng lại ở việc “sơ cứu” bằng các biện pháp tình thế. Sơ cứu, chắp vá để đạt mục tiêu ngắn hạn, có thể lại là hậu quả xấu của tương lai nền kinh tế. Do đó, tái cấu trúc nền kinh tế cần được xem là một nhiệm vụ ưu tiên.
Ở tầm vĩ mô, quan trọng nhất là phân bổ lại nguồn lực một cách có hệ thống, hiệu quả cho các thành phần kinh tế. Chuyển từ mô hình tăng trưởng kinh tế theo chiều rộng sang chiều sâu, hiểu đơn giản là tăng trưởng dựa trên năng suất lao động và giá trị gia tăng cao, thay thế công nghệ sản xuất lạc hậu, tốn nhiều vốn đầu tư, dựa nhiều vào lao động rẻ, năng suất lao động thấp. Hệ số đầu tư theo tỷ lệ, 8 đồng bỏ ra để có một đồng tăng trưởng như hiện nay là không hiệu quả. Cũng có nghĩa là xác định được những ngành, lĩnh vực đầu tàu, có khả năng dẫn dắt nền kinh tế.
Tiếp cận sâu hơn, không mấy khó để thấy rằng, việc quá hướng vào thị trường nước ngoài suốt một thời gian dài đã bộc lộ điểm yếu trong giai đoạn mà kinh tế toàn cầu suy thoái. Dù muộn nhưng các ngành sản xuất cần nhìn lại thị trường nội địa vững chắc đầy tiềm năng với 80 triệu dân. Cơ cấu lại thị trường đòi hỏi phải cơ cấu lại đầu tư.
Định hướng là như vậy, nhưng phải bắt đầu tái cấu trúc từ đâu? Ở góc độ hẹp thì đây chính là câu chuyện của các doanh nghiệp, đặc biệt là Doanh nghiệp Nhà nước. Khi các tế bào của nền kinh tế là Doanh nghiệp mạnh lên, cạnh tranh tốt hơn thì nền kinh tế mới có cơ sở để phát triển bền vững. Tái cấu trúc Doanh nghiệp phải đi liền với tái cấu trúc nền kinh tế.
Với một nền kinh tế mà Doanh nghiệp Nhà nước luôn xác định là đóng vai trò chủ đạo, thì việc tái cấu trúc khối Doanh nghiệp này phải đi trước cả thành phần kinh tế tư nhân. Và trong các chính sách kinh tế của Nhà nước cần tạo ra được môi trường bình đẳng hơn cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ, Doanh nghiệp tư nhân phát triển. Lý do vì lực lượng này đã và đang phát triển rất năng động, đóng vai trò rất quan trọng giải quyết việc làm, góp phần bảo đảm an sinh xã hội.
Bàn về sự hỗ trợ của Nhà nước, gần đây nhiều diễn đàn nói đến gói hỗ trợ tái cấu trúc nền kinh tế. Theo đó, đề án tái cấu trúc nền kinh tế cần định ra mô hình phát triển kinh tế của Việt Nam từ 2011 đến 2015, rồi đến 2020 hoặc lâu hơn nữa. Khi đã định hình được rồi, thì những Doanh nghiệp nào phục vụ cho mục tiêu phát triển chiến lược 5 năm, 10 năm như thế, sẽ được hưởng các chính sách ưu tiên về thuế, về tín dụng… Bên cạnh việc cần tiếp tục có chính sách kích thích kinh tế để đảm bảo tăng trưởng ổn định, có lẽ điều cần hơn là một đề án tái cấu trúc nền kinh tế./.