Mức phạt vi phạm giao thông có thể sẽ tăng lên từ 5 đến 10 lần theo kiến nghị của Bộ GTVT. Đó là một thông tin khiến bất cứ ai khi giở tờ báo trên tay cũng sẽ chú tâm đọc. Không có gì là giật gân, nhưng chuyện đi lại là nhu cầu không của riêng ai.

Lý do để có kiến nghị này là nhằm đảm bảo tính răn đe, giáo dục cao hơn. Hiển nhiên, đó là một mục tiêu cần thiết khi mà việc kiềm chế tai nạn giao thông đang ngày càng trở nên cấp bách hơn. Nhưng tăng mức phạt liệu có phải là giải pháp nhằm nâng cao ý thức tôn trọng pháp luật của người dân?

Mức phạt tăng lên từ 5 đến 10 lần. Khi kiến nghị này được thực hiện, chắc chắn người tham gia giao thông sẽ nghĩ đến khả năng bị phạt nhiều hơn, có thể người ta sẽ sợ hơn. Nhưng sợ, và tôn trọng luật pháp là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau. Nỗi sợ mất tiền không đồng hành với việc giảm tình trạng tai nạn giao thông. So với nhiều lĩnh vực quan trọng khác của cuộc sống con người: như ăn uống, học hành, làm việc, khám chữa bệnh... thì chế tài dành cho chuyện đi lại (an toàn giao thông) hiện tại đã có phần mang tính răn đe cao hơn hẳn so với các loại vi phạm về vệ sinh an toàn thực phẩm, hay an toàn lao động... Một vụ tai nạn giao thông có thể khiến thủ phạm phải chịu án tù, nhưng hàng triệu người có thể bị ung thư do nước tương chứa chất gây ung thư thì chẳng ai làm sao.

Ý thức chấp hành luật giao thông nói riêng và luật pháp nói chung được hình thành trên cơ sở sự tôn trọng pháp luật. Gia tăng nỗi sợ không đồng nghĩa với việc nâng cao sự tôn trọng. Ý thức tôn trọng luật pháp, cơ bản phải dựa trên sự công bằng và nghiêm minh trong thực thi pháp luật chứ không phải độ dài của những con số trong chế tài xử phạt. Đội ngũ thực thi pháp luật về giao thông hiện nay có đảm bảo sự công bằng và nghiêm minh hay không? Xuôi quốc lộ I, trong vòng 100 km từ Hà Nội vào phía nam có không ít hơn 4 chốt cảnh sát giao thông nhưng những chiếc xe khách được nhồi gấp rưỡi lượng người so với quy định vẫn vô sự lướt qua mỗi ngày, chắc tài xế không nghĩ nhiều về sự nghiêm minh. Khó có thể tự tin về sự tôn trọng pháp luật về an toàn giao thông khi mà bất cứ một người lái xe nào cũng dễ dàng hiểu từ “làm luật” theo nghĩa bóng.

Mức xử phạt tăng từ 5 đến 10 lần. Thông tin này chắc chắn sẽ có tác dụng gia tăng nỗi sợ mất tiền đối với người tham gia giao thông. Nhưng để giáo dục ý thức tôn trọng luật giao thông, trước hết phải đảm bảo những quy định pháp luật không bị méo mó trong quá trình vận dụng. Điều này không hoàn toàn phụ thuộc vào người tham gia giao thông, mà ở chính lực lượng thi hành pháp luật về giao thông.