Họa sĩ Nguyễn Doãn Sơn sinh năm 1975, anh đoạt được khá nhiều giải thưởng ở trong và ngoài nước. Hướng tới kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội, Nguyễn Doãn Sơn đã hoàn thành bức tranh lịch sử lớn nhất Việt Nam với kích thước 2.15 x 9.3 m mang tựa đề “Hà Nội chiến lũy và hoa”. Với những họa sĩ trẻ, vẽ tranh lịch sử rất khó. Nguyễn Doãn Sơn cũng không là ngoại lệ. Anh không phải là người chuyên vẽ tranh về đề tài lịch sử. Hầu hết đề tài lịch sử thường treo ở bảo tàng, ở những chỗ nghiêm trang. Đây không phải là loại tranh thông dụng, dễ bán và quan trọng hơn, họa sỹ vẽ tranh lịch sử cần có sự trải nghiệm.
Nhưng Nguyễn Doãn Sơn tâm sự: “Từ khi còn là sinh viên, tôi luôn ước ao đến một ngày nào đó sẽ có một bức tranh được treo trong Bảo tàng Mỹ Thuật Việt Nam giống như các bậc thầy, bậc đàn anh đi trước”.
Trước đó, Nguyễn Doãn Sơn cũng đã từng vẽ 2 bức tranh về đề tài lịch sử. Bức thứ nhất mang tên “Hoàn Kiếm” - đoạt giải C triển lãm của Hội Mỹ thuật Hà Nội. Với anh, đó như một sự trải nghiệm đầu tiên về việc vẽ những nhân vật chỉ có trong tưởng tượng và mô tả của các nhà sử học. Hiện bức tranh này đang được treo tại Thành ủy Hà Nội.
Bức thứ hai là “Mẹ huyền thoại”, vẽ Âu Cơ và Lạc Long Quân cùng 100 con được Sơn lấy cảm hứng từ 100 đứa trẻ - 100 sinh linh đẹp đẽ khỏe mạnh thông minh, 100 ước mơ, 100 hy vọng tươi sáng. Bức tranh này đã được trưng bày tại Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 2005.
Và duyên nợ với đề tài lịch sử lại đưa Sơn đến với bức tranh “Hà Nội chiến lũy và hoa” khi anh gặp họa sĩ Nguyễn Đỗ Bảo, được nghe người đồng nghiệp đi trước kể về Hà Nội trong những năm kháng chiến chống Pháp, một Hà Nội anh dũng nhưng không kém phần lãng mạn.
Anh tâm sự: “Tôi bắt đầu bức tranh bằng việc đọc cuốn sách “Sống mãi với Thủ đô” của Nguyễn Huy Tưởng, xem bộ phim “Hà Nội mùa đông năm 46”, rồi tiếp đó có nhiều việc rất tình cờ như số phận đó là sự phát lộ Hoàng Thành Thăng Long. Trong triển lãm, tôi lại được chú Nguyễn Đình Sửu tặng quyển sách “Tiền cổ Việt Nam”, sau đó, tôi đọc tác phẩm “Mẫu Thượng Ngàn” của Nguyễn Xuân Khánh và rồi tôi nhận thấy mình có được một cách nhìn tương đối tổng quát về những việc mình đang dự định.
Chỉ là một gương mặt người mẹ Thủ đô với mái tóc bạc trắng, cái cầm tay đầy bịn rịn lưu luyến khi tiễn người con lên đường đã khiến Nguyễn Doãn Sơn mất hàng tháng trời vác máy ảnh đi khắp các miền quê đồng bằng Bắc bộ để rồi cuối cùng anh lại tìm thấy một cụ già ở Hà Đông mà theo như anh nói: Khuôn mặt, đôi mắt và cử chỉ của bà cụ đều toát lên phong thái của người Hà Nội xưa.
Bức tranh được chia làm 5 trích đoạn đặc tả về Hà Nội năm 1946 những nhân vật được lấy ý tưởng từ tác phẩm “Sống mãi với Thủ đô”, trong đó có nhân vật hình tượng đôi nam nữ tặng hoa cho nhau giữa cảnh tượng đổ nát, dưới chân họ rải rác các hiện vật khai quật ở Hoàng Thành...
Hay ở trích đoạn “Em bé giao liên", người xem có thể nhận ra ngay một hình ảnh quen thuộc của những em bé giao liên như thế trong cuộc kháng chiến của dân tộc, em băng qua những con phố mà trên tường vẫn còn lỗ chỗ vết đạn, có thể ngã xuống bất cứ lúc nào nhưng vẫn hồn nhiên sống và sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc.
Trích đoạn “Bên trong chiến lũy” gây xúc động cho người xem bởi đây là một trích đoạn thể hiện tâm trạng của nhiều tuyến nhân vật nhất. Những giây phút bình yên hiếm hoi trong cuộc chiến đem đến cho người lính những khoảnh khắc thật đặc biệt. Mỗi người mang một tâm trạng, người trầm lắng ưu tư, người say sưa hát...
“Hà Nội chiến lũy và hoa” là một mắt xích trong chuỗi hoạt động hướng tới Đại lễ 1.000 năm Thăng Long của Hội Mỹ Thuật Hà Nội. Bức tranh đã hoàn thành và nhận được sự quan tâm đặc biệt của giới nghệ thuật. Bức tranh “Hà Nội chiến lũy và hoa” được coi là bản anh hùng ca Hà Nội bằng tranh. Đấy chính là điều hạnh phúc lớn nhất đối với Nguyễn Doãn Sơn./.